Circuitby Venn

Termostat

Sıcaklık bir eşiği aşınca kontağını kendiliğinden açıp kapatan, sayı değil aç/kapa kararı veren anahtar.

Nedir ve nasıl çalışır?

Termostat, sıcaklığı sayıya çevirmek yerine belirli bir eşikte bir elektrik kontağını açan ya da kapatan bir anahtardır. En yaygın tipte iki farklı metal birbirine yapıştırılmıştır (bimetal şerit); ısındıkça metaller farklı genleştiği için şerit bükülür ve bir eşik geçilince "klik" diye kontağı kapatır ya da açar. Soğuyunca tersi olur. Böylece ek bir devreye gerek kalmadan bir ısıtıcıyı veya fanı doğrudan tetikler.

İki temel davranış vardır: kendiliğinden geri dönen tipler eşiğin altına inince otomatik resetlenir (örneğin ütü, su ısıtıcısı); tek seferlik termal sigortalar ise eşik aşılınca devreyi kalıcı keser ve bir daha geri dönmez (yangın/aşırı ısınma koruması). Hassas ölçüm istemediğin, sadece "şu sıcaklığı geçince şunu kes/aç" dediğin yerlerde, ek elektronik gerektirmediği için çok kullanışlıdır.

Fotoğraflar

Disk tipi bimetal termostat anahtarları
Tek başınaDisk tipi bimetal termostat anahtarları

Kendin dene

Sıcaklık: 22 °C-20…120 °C

Sıcaklık sensörü ortamın ısısını ölçer. Kaydıracı oynat; cıva sütunu yükselip alçalır.

Ne zaman tercih edilir, ne zaman edilmez?

Tercih edilir

  • +Bir eşikte ısıtıcı/fanı doğrudan, ek devre olmadan açıp kapamak gerektiğinde
  • +Aşırı ısınmaya karşı basit ve güvenilir koruma gerektiğinde (termal sigorta)
  • +Düşük maliyet ve mekanik dayanıklılık öncelikliyse

Tercih edilmez

  • −Sıcaklığı sayı olarak okuman ya da kaydetmen gerektiğinde
  • −Eşiği yazılımdan ayarlamak ya da ince ayar yapmak gerektiğinde
  • −Dar bir histeriz (çok sık aç/kapa) ile hassas kontrol istendiğinde

Tasarımcıya etkisi

Boyut ve form
Disk tipi bimetal termostatlar ~Ø10–18 mm × 5 mm, çubuk tipler biraz daha uzundur; sabit eşikli ucuz parçalardır, eşik (örn. 60°C / 90°C) modeline göre seçilir.
Yerleşim
Tetiklemesi istediğin sıcak yüzeye sıkıca bastırılmalı (vida + termal macun); havada kalırsa geç ya da hiç tetiklemez. Açık kontak akımını taşıyacak kalın iz/kablo bırak.
Güç ihtiyacı
Bimetal termostat pasiftir, kendisi güç çekmez ama kontağından geçen yükü taşır; anma akımına dikkat et (tipik 5–16 A, 250 V AC), endüktif yükte kıvılcım için pay bırak.
Isı
Çalışma ilkesi ısının kendisidir: eşiği uygulamana göre seç ve histerizi (açma/kapama farkı, ~5–10°C) hesaba kat, aksi halde röle gibi sürekli atıp kalkar.

Hangi ürünlerde görürsün?

  • Su ısıtıcısı / kettle otomatik kapama
  • Ütü ve fırın sıcaklık sınırı
  • Motor/güç kaynağı aşırı ısınma kesicisi (termal sigorta)
  • Buzdolabı defrost termostatı
  • PC/cihaz fan tetikleyici

Bileşeni yakından tanı

Gerçek ürünleri incelemek bileşeni tanımanın en iyi yolu: