Heatsink
Isıyı bir parçadan çekip kanatlarıyla havaya yayan, pasif metal soğutucu.
Nedir ve nasıl çalışır?
Heatsink (ısı emici), çoğunlukla alüminyum ekstrüzyonla üretilen, içinde elektronik olmayan pasif bir parçadır. İşi iki adımdadır: önce ısınan bir parçaya iyice değerek onun ısısını metale çeker (iletim), sonra o ısıyı kanat şeklindeki yüzeylerinden havaya bırakır (yayma). Kanatların toplam yüzeyi ne kadar genişse ısıyı o kadar hızlı tahliye eder; bu yüzden heatsinkler hep o sık dişli, geniş yüzeyli görünüme sahiptir.
Kendi başına çalışır, akım istemez; en büyük dezavantajı parçayı ortam sıcaklığının altına indirememesidir, sadece fazla ısıyı yayar. Temas yüzeyi ile parça arasındaki minik boşlukları doldurmak için araya termal macun sürülür, çünkü hava yalıtkandır. Yetmezse üstüne bir fan koyup havayı zorlarsın (aktif soğutma) ya da bir adım ileri gidip peltier ile birleştirirsin.
Fotoğraflar
Kendin dene
Soğutucu (heatsink) ne kadar çok kanat/yüzeye sahipse ısıyı o kadar hızlı havaya verir ve yonga o kadar serin kalır. Kanat sayısını artır.
Ne zaman tercih edilir, ne zaman edilmez?
Tercih edilir
- +Sürekli ısınan bir parçanın (işlemci, güç transistörü, LED) ısısını sessizce atman gerektiğinde
- +Akımsız, bakımsız, ömürlük bir soğutma istediğinde
- +Bir fanla birleştirip kompakt ama güçlü bir soğutma kurmak istediğinde
Tercih edilmez
- −Parçayı ortamdan daha soğuk yapman gerektiğinde (heatsink bunu yapamaz, peltier gerekir)
- −Çevresinde hiç hava dolaşımı yoksa (durgun havada kanatlar işe yaramaz)
- −Kullanıcının dokunabileceği bir yere açıkta koyuyorsan (yüzeyi ~90°C'ye çıkabilir)
Tasarımcıya etkisi
- Boyut ve form
- Küçük yapışkanlı pullar ~14×14×6 mm'den, işlemci kuleleri ~120×80×60 mm'ye kadar değişir; gövdeyi parçanın üstünde yukarı doğru büyür, üstünde nefes alacak boşluk bırak.
- Ağırlık
- Alüminyum kanatlı bir blok ~10 g'dan birkaç yüz grama çıkar; ağır bir soğutucuyu titreşimli bir üründe sadece termal macunla değil, vida ya da klipsle de tut.
- Isı
- Pasif olarak ~1–20 W ısıyı atabilir; üstüne fan koyunca bu birkaç katına çıkar. Yüzeyi 60–90°C'ye ısınır, dokunma riskine karşı ızgara/mesafe planla.
- Yerleşim
- Temas yüzeyi parçaya tam ve düz oturmalı, araya ince bir termal macun sür; kanatları hava akışına paralel diz ki fan ya da doğal konveksiyon kanatların arasından geçebilsin.
Hangi ürünlerde görürsün?
- Bilgisayar işlemcisi soğutucusu
- Güç LED'i ve spot armatür
- Voltaj regülatörü / güç transistörü
- Router ve modem
- Drone uçuş kartı
Sökme & tamir videosu
Bileşeni yakından tanı
Gerçek ürünleri incelemek bileşeni tanımanın en iyi yolu:
- Adafruit — Mini alüminyum heatsink (Raspberry Pi) ↗adafruit.com
- Adafruit — TO-220 alüminyum heatsink seti ↗adafruit.com